کتاب قهوه استانبول نیکو می سوزد (استانبول به روایت مسافران دوره قاجار) اثر علی اکبر شیروانی نشر اطراف

استانبول به‌عنوان پایتخت دولت عثمانی، در طول تاریخ همیشه شهری استراتژیک و مهم بوده. ایرانیان نیز همواره دیدگاهی ستایش‌گونه نسبت به این شهر داشته‌اند و آن را الگویی برای توسعۀ سیاسی و اقتصادی دیده‌اند. این موضوع مخصوصاً در دوران قاجار قابل‌توجه‌تر شد؛ زبان و فرهنگ و دین مشترک بین این دو کشور از جمله دلایلی بود که به این مسأله دامن زد. در همین دوران بود که سفر مردم ایران نیز به شهرهایی مثل استانبول رونق پیدا کرد و رواج یافت. کتاب قهوه استانبول نیکو می سوزد دربردارندۀ دوازده روایت از سفر قاجاری‌ها به این شهر است. به عبارت دیگر این‌ها اولین گزارش‌های مکتوب و سفرنامه‌هایی در مورد این کلانشهر همسایه هستند؛ سفر شاهان، درباریان، شاهزادگان و تجار.

اغراق نیست اگر بگوییم بخشی از تصوری که ما امروز نسبت به شهرهای دنیا داریم، ریشه‌هایی تاریخی دارد. اولین مسافرانی که به این شهرها قدم گذاشته، قصه‌ها و روایت‌هایی با خود آورده‌اند؛ این روایت‌ها گرچه برای کسانی بود که خود امکان سفر نداشتند اما سینه به سینه گشتند و نقل شدند تا امروز به ما رسیدند. بنابراین نمی‌توان آن‌ها را نوشته‌هایی شخصی و خصوصی دانست، بلکه واجد ارزش‌های تاریخی و جامعه‌شناختی هم هستند. این موضوع در مورد کتاب قهوه استانبول نیکو می سوزد هم صدق می‌کند. علی اکبر شیروانی دبیر این مجموعه، با علم به همین موضوع در این کتاب شهر استانبول را انتخاب کرد؛ شهری تاریخی که زمانی مرکز امپراتوری عثمانی به شمار می‌رفت و نقشی بی‌بدیل در منطقه ایفا می‌کرد. برخی از شگفتی‌هایی که این مسافران از دیدن این شهر داشتند یا اشتراک‌های فرهنگی و اجتماعی‌ای که بین خودشان و اهالی استانبول پیدا کردند، هنوز هم در میان مردم حس می‌شود. این کتاب نشان می‌دهد که روح استانبول چطور شکل گرفته و ایرانیان آن را درک کرده‌اند.